Transakcje, przekształcenia i likwidacja przedsiębiorstw

Transakcje, przekształcenia i likwidacja przedsiębiorstw to jeden z podstawowych obszarów działalności naszej kancelarii. Obejmuje on doradztwo prawne w procesach o kluczowym znaczeniu dla przedsiębiorstwa – obejmujących transakcje M&A, reorganizację oraz zakończenie działalności z uwzględnieniem ryzyk prawnych, podatkowych i odpowiedzialności zarządu.

W praktyce są to procesy, które rzadko mają wyłącznie wymiar formalny. Niemal zawsze wiążą się z decyzjami o istotnym ciężarze gospodarczym, wpływającymi nie tylko na bieżące funkcjonowanie firmy, lecz także na jej dalszą pozycję rynkową, bezpieczeństwo majątkowe wspólników, sytuację kontraktową wobec partnerów biznesowych, a nierzadko również na osobistą odpowiedzialność osób zarządzających. Z tego względu wymagają nie tylko znajomości przepisów, ale przede wszystkim umiejętności ich praktycznego zastosowania w realiach konkretnego przedsiębiorstwa. Ramy prawne dla takich działań wyznaczają m.in. przepisy Kodeksu spółek handlowych, które regulują funkcjonowanie, rozwiązywanie, łączenie, podział i przekształcanie spółek handlowych.

Zarządzanie ryzykiem w biznesie

Wsparcie przy transakcjach, przekształceniach i likwidacjach przedsiębiorstw nie stanowi standardowej obsługi prawnej. Jest to proces wymagający świadomego zarządzania ryzykiem – na każdym etapie podejmowania i realizacji decyzji biznesowych. W praktyce oznacza to konieczność bieżącej oceny konsekwencji prawnych i finansowych podejmowanych działań, a także ich wpływu na odpowiedzialność osób zarządzających.

Właściwe zaplanowanie procesu

Na tym etapie kluczowe znaczenie ma właściwe rozpoznanie, z jakim rodzajem procesu mamy do czynienia. Czym innym jest bowiem sprzedaż udziałów lub przedsiębiorstwa, czym innym zmiana formy prawnej prowadzenia działalności, a jeszcze czym innym uporządkowane wygaszanie aktywności gospodarczej. Choć z perspektywy właścicieli wszystkie te działania mogą wydawać się elementem jednego planu biznesowego, z punktu widzenia prawa każdy z tych procesów uruchamia odrębne obowiązki, inne ścieżki formalne i inne pola ryzyka. Dobrze przeprowadzone doradztwo nie polega więc wyłącznie na przygotowaniu dokumentów, ale na takim zaplanowaniu całego procesu, aby jego struktura odpowiadała rzeczywistym celom przedsiębiorcy i jednocześnie minimalizowała ekspozycję na spory, sankcje lub odpowiedzialność.

Prawidłowo zaplanowane i przeprowadzone działania:

• zwiększają bezpieczeństwo prawne i biznesowe przedsiębiorcy,
• chronią majątek – zarówno na poziomie spółki, jak i osób nią zarządzających,
• ograniczają ryzyko odpowiedzialności – w tym odpowiedzialności osobistej członków organów,
• wpływają bezpośrednio na powodzenie transakcji lub całego przedsięwzięcia inwestycyjnego.

W praktyce oznacza to również właściwe przygotowanie przedsiębiorstwa do procesu – w szczególności uporządkowanie sytuacji korporacyjnej, identyfikację zobowiązań oraz ocenę wpływu planowanych działań na płynność finansową i relacje z wierzycielami.

Badanie due dilligence

W realiach współczesnego obrotu gospodarczego samo „podjęcie decyzji biznesowej” nie wystarcza. Liczy się również to, czy spółka jest należycie przygotowana pod względem korporacyjnym, dokumentacyjnym i organizacyjnym. W transakcjach inwestycyjnych oraz procesach M&A coraz większe znaczenie ma rzetelne przygotowanie do badania due diligence, obejmującego nie tylko umowy handlowe i stan korporacyjny, ale także obszary pracownicze, podatkowe, regulacyjne, kwestie własności intelektualnej czy ewentualne spory. W wielu przypadkach to właśnie nieujawnione wcześniej nieprawidłowości lub zaniedbania formalne obniżają wartość przedsiębiorstwa, wydłużają negocjacje albo prowadzą do zaostrzenia mechanizmów zabezpieczających po stronie inwestora. Przy większych transakcjach trzeba też każdorazowo ocenić, czy nie powstaje obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji do Prezesa UOKiK; taki obowiązek dotyczy m.in. planowanych fuzji i przejęć po przekroczeniu ustawowych progów obrotowych.

Właśnie dlatego zarządzanie ryzykiem nie powinno być rozumiane wyłącznie jako reakcja na zagrożenie. To przede wszystkim świadome budowanie przewagi przedsiębiorcy. Podmiot, który zna swoją sytuację prawną, ma uporządkowaną dokumentację, właściwie opisane relacje właścicielskie i rozpoznane ryzyka kontraktowe, negocjuje z zupełnie innej pozycji niż ten, który dopiero na etapie rozmów z inwestorem lub wierzycielem zaczyna porządkować podstawowe kwestie formalne. Profesjonalne doradztwo w tym obszarze służy więc nie tylko ochronie przed błędem, ale również zwiększeniu skuteczności samego przedsięwzięcia.

Przykład praktyczny due dilligence

Dobrym przykładem jest sytuacja spółki, która planuje pozyskanie inwestora, a równocześnie zmaga się z nieuporządkowaną strukturą korporacyjną, zaległościami w dokumentacji uchwał i wieloma umowami zawieranymi przez lata bez jednolitego nadzoru prawnego. Z biznesowego punktu widzenia właściciele są gotowi do rozmów. Z perspektywy inwestora spółka nie jest jednak jeszcze „gotowa transakcyjnie”. Dopiero uporządkowanie dokumentacji, analiza zobowiązań, weryfikacja praw do kluczowych aktywów i odpowiednie zabezpieczenie obszaru odpowiedzialności zarządu pozwalają przejść do rozmów na warunkach, które rzeczywiście chronią interes przedsiębiorcy. To właśnie ten etap – często niewidoczny z zewnątrz – przesądza, czy transakcja będzie bezpieczna, czy stanie się źródłem problemów ujawniających się już po jej zamknięciu.

Nie warto zwlekać z podjęciem działań

Istotne znaczenie ma także moment podejmowania decyzji. Opóźnione działania – w szczególności w sytuacji pogarszającej się kondycji finansowej – mogą prowadzić do zwiększenia zakresu odpowiedzialności członków zarządu, a także ograniczać dostępne instrumenty prawne, w tym możliwości restrukturyzacyjne.

W praktyce nie istnieją rozwiązania uniwersalne. Każdy proces – niezależnie od jego charakteru – wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego specyfikę działalności, strukturę właścicielską oraz aktualną sytuację finansową przedsiębiorstwa. Rozwiązania właściwe dla jednego podmiotu mogą być nieadekwatne lub ryzykowne w innym przypadku.

Właśnie moment reakcji bardzo często oddziela proces kontrolowany od działania wymuszonego okolicznościami. W przypadku przedsiębiorstw, których sytuacja finansowa zaczyna się pogarszać, zwłoka nie jest neutralna. Może oznaczać utratę realnych narzędzi naprawczych, osłabienie pozycji negocjacyjnej wobec wierzycieli, a w określonych przypadkach również pogłębienie odpowiedzialności osób prowadzących sprawy spółki. Polskie przepisy przewidują określone obowiązki po stronie zarządu w razie niewypłacalności, w tym obowiązek terminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, co do zasady w terminie 30 dni od dnia wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości. Jednocześnie prawo restrukturyzacyjne przewiduje mechanizmy, które – przy odpowiednio wczesnej reakcji – mogą pozwolić na ochronę przedsiębiorstwa i uporządkowanie relacji z wierzycielami zanim dojdzie do całkowitej utraty zdolności operacyjnej.

Analiza prawno – finansowa na wczesnym etapie kluczem do bezpiecznego biznesu

Z perspektywy praktycznej oznacza to, że przedsiębiorca nie powinien czekać na moment, w którym problem stanie się oczywisty dla wszystkich uczestników rynku. W wielu przypadkach najlepsze rezultaty przynosi podjęcie działań jeszcze na etapie narastających sygnałów ostrzegawczych: utraty płynności, opóźnień w regulowaniu zobowiązań, napięć z kluczowymi kontrahentami, braku zdolności do finansowania bieżącej działalności lub spadku rentowności projektu. Im wcześniej zostanie przeprowadzona analiza prawna i finansowa, tym większa szansa na wybór rozwiązania, które nie będzie wyłącznie próbą gaszenia pożaru, ale elementem racjonalnej strategii ochrony biznesu.

Wybór właściwego rozwiązania

Nie bez znaczenia pozostaje także to, że właściwie dobrany moment działania daje przedsiębiorcy większą swobodę wyboru. Czasem optymalnym rozwiązaniem będzie przekształcenie formy prowadzenia działalności, czasem wydzielenie określonych aktywów, czasem przygotowanie firmy do sprzedaży inwestorowi branżowemu, a czasem bezpieczne przeprowadzenie likwidacji. Niekiedy zaś konieczne będzie rozważenie restrukturyzacji jako narzędzia ochrony wartości przedsiębiorstwa. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje, że gdy złożony zostaje zarówno wniosek restrukturyzacyjny, jak i upadłościowy, co do zasady najpierw rozpoznawany jest wniosek restrukturyzacyjny. To pokazuje, że ustawodawca dostrzega pierwszeństwo działań naprawczych tam, gdzie istnieją jeszcze realne podstawy do uratowania przedsiębiorstwa.

Transakcje, przekształcenia i likwidacja przedsiębiorstw. Przekaż swoją sprawę profesjonalistom.

Decydujące znaczenie ma jakość przygotowania – to ona przesądza o tym, czy ryzyka zostaną właściwie zidentyfikowane i ograniczone, czy też ujawnią się dopiero na etapie realizacji lub po jej zakończeniu. W szczególności dotyczy to ryzyk podatkowych, kontraktowych oraz związanych z odpowiedzialnością członków organów.

W obrocie gospodarczym przewagę osiągają nie podmioty, które podejmują najwięcej decyzji, lecz te, które podejmują je w sposób świadomy, oparty na analizie i właściwie zabezpieczony – zarówno na poziomie struktury, jak i dokumentacji.

Profesjonalne wsparcie prawne w takich procesach nie sprowadza się do sporządzenia jednej umowy czy przygotowania kilku uchwał. Chodzi o całościowe poprowadzenie przedsiębiorcy przez etap, w którym każda decyzja może mieć długofalowe skutki dla majątku firmy, relacji właścicielskich, odpowiedzialności zarządu oraz dalszej zdolności operacyjnej biznesu. Dobra obsługa prawna porządkuje proces, eliminuje przypadkowość i pozwala podejmować decyzje na podstawie rzeczywistego obrazu sytuacji, a nie jedynie intuicji lub presji czasu.

O autorze

Katarzyna Marcinkiewicz

Adwokat koncentrująca się w swojej praktyce na kompleksowej obsłudze przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem procesów o istotnym znaczeniu dla funkcjonowania i bezpieczeństwa biznesu.

Specjalizuje się w doradztwie prawnym w obszarze transakcji, reorganizacji oraz zakończenia działalności gospodarczej, obejmującym w szczególności przekształcenia spółek, procesy likwidacyjne oraz wsparcie przy transakcjach M&A. Uczestniczy w projektach wymagających bieżącej oceny ryzyk prawnych, finansowych i odpowiedzialności członków organów, zapewniając klientom wsparcie na każdym etapie podejmowania i realizacji decyzji biznesowych.

W ramach swojej praktyki zajmuje się przygotowywaniem i negocjowaniem dokumentacji transakcyjnej i korporacyjnej, koordynacją procesów due diligence oraz implementacją ich wyników w strukturze i dokumentacji projektów. Wspiera klientów w projektowaniu bezpiecznych modeli działania – zarówno w fazie rozwoju przedsiębiorstwa, jak i w sytuacjach wymagających jego reorganizacji lub zakończenia działalności.

W swojej praktyce koncentruje się również na zagadnieniach prawa restrukturyzacyjnego i upadłościowego – w szczególności w zakresie oceny stanu niewypłacalności, doboru właściwej ścieżki postępowania oraz opracowywania rozwiązań ukierunkowanych na ograniczenie ryzyka odpowiedzialności członków zarządu.