Czy nieformalny zarząd spółki z o.o. odpowiada za jej długi?

Sprawowanie funkcji członka zarządu w spółce z o.o. wiąże się z wieloma obowiązkami i czasami konsekwencjami. Niestety nasza praktyka pokazuje, że wiedza osób zarządzających spółkami bywa niewystarczająca w tym zakresie. Począwszy od obowiązku wniesienia wniosku o upadłość, poprzez odpowiedzialność za spłatę długów spółki. Wreszcie sankcje prawnokarne – osoby zarządzające spółkami z o.o. mogą spotkać daleko idące reperkusje. Jak jednak wygląda odpowiedzialność tzw. shadow director’a? Chodzi tu o osoby zarządzające spółkami z tylnego fotela. Postawić trzeba zatem pytanie: Czy nieformalny zarząd spółki z o.o. odpowiada za jej długi?

Odpowiedzialność zarządu spółki z o.o. za spłatę jej długów

Jak już pisaliśmy na naszym blogu w artykule przedawnienie roszczeń z art. 299 ksh odpowiedzialność zarządu spółki za spłatę jej długów powstaje w momencie powzięcia, przez wierzyciela spółki, wiedzy o bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Nie będziemy się zagłębiać w tym artykule w rozważania o charakterze odpowiedzialności (odszkodowawczy, gwarancyjny bądź represyjny) oraz sposobach wykazania bezskuteczności egzekucji. Wierzyciele wykazując zatem brak możliwości zaspokojenia się z majątku spółki mogą pozwać zarząd spółki z o.o. o zapłatę wierzytelności przysługującej im od spółki. Członkowie zarządu mogą zatem odpowiadać za spłatę długów niespłaconych przez spółkę.

Możliwe sankcje prawnokarne wobec członków zarządu spółki z o.o.

Poza odpowiedzialnością za spłatę długów spółki zarząd może ponieść odpowiedzialność karną za niezłożenie wniosku o upadłość. Wynika ona z treści art. 586 Kodeksu spółek handlowych.

Art. 586 [Niezgłoszenie upadłości] Kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki

– podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Shadow director, czyli zarządzanie spółką z tylnego fotela.

W praktyce okazuje się, że zarząd spółki z o.o. jest fasadowy, czyli mamy do czynienia z tzw. „słupem”. W rzeczywistości spółka jest zarządzana z tylnego fotela przez inną osobę. Takim osobom wydaje się, że są wolne od ewentualnej odpowiedzialności związanej z prowadzeniem spraw spółki. Rzeczywistość może okazać się zgoła odmienna, albowiem sąd może orzec, że przepisy Kodeksu spółek handlowych (w zakresie odpowiedzialności za spłatę długów spółki z o.o.) dotyczą również osób będących faktycznymi członkami zarządu. Odpowiedzialność ta może być również orzeczona przez sąd na kanwie przepisów kodeksu cywilnego.  Chodzi bowiem o ochronę wierzycieli i szerzej obrotu gospodarczego, co nie miałoby miejsca w sytuacji gdyby tzw. „shadow director” miał nie ponosić żadnej odpowiedzialności. Skoro pozycja osób faktycznie zarządzających spółką jest identyczna jak formalnych członków zarządu to powinni oni przecież ponosić taką samą odpowiedzialność.

Odpowiedzialność prokurenta za spłatę zobowiązań spółki.

Co istotne prokurent również może być pociągnięty do odpowiedzialności za spłatę długów spółki z o.o. Dotyczy to jednak wyłącznie sytuacji, w której prokurent faktycznie zarządza spółką i jest tak naprawdę jej reprezentantem. Za transparentny przykład można wskazać sytuację, w której spółka nie ma ustanowionego zarządu, zaś prokurent faktycznie prowadzi wszelkie sprawy spółki.

Za co może odpowiadać osoba zarządzająca spółką z tylnego fotela?

Spektrum odpowiedzialności osób zarządzających spółką z o.o. z tylnego fotela jest bardzo szerokie. Poza odpowiedzialnością za spłatę zobowiązań spółki, shadow director może ponosić również odpowiedzialność karną. Wynika ona z art. 308 Kodeksu karnego:

Art. 308 [Odpowiedzialność zarządców] Za przestępstwa określone w tym rozdziale odpowiada jak dłużnik lub wierzyciel, kto, na podstawie przepisu prawnego, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania, zajmuje się sprawami majątkowymi innej osoby prawnej, fizycznej, grupy osób lub podmiotu niemającego osobowości prawnej.

Mając zatem na uwadze powyższe shadow director może odpowiadać chociażby z art. 300, 301 oraz 302 Kodeksu karnego. Mowa tu przykładowo o faworyzowaniu wierzycieli, doprowadzeniu w sposób lekkomyślny do stanu niewypłacalności bądź udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia wierzyciela.

Czy nieformalny zarząd spółki z o.o. odpowiada za jej długi? Podsumowanie.

Dość powszechna jest wiedza, że osoby, które zarządzają spółką z tylnego fotela nie odpowiadają za jej zobowiązania. Przestrzegamy przed takim podejściem. Wierzyciele spółki mogą bowiem podjąć próbę wykazania, że poza zarządem formalnym odpowiada również faktyczny zarząd spółki z o.o. Wykazanie tego nie będzie zazwyczaj łatwym zadaniem, ale jest możliwe.

O autorze

Krzysztof Lipiński

Kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny specjalizujący się w restrukturyzacji przedsiębiorstw. W postępowaniach restrukturyzacyjnych pełni funkcję nadzorcy układu, nadzorcy oraz zarządcy sądowego. Pełni również funkcję syndyka w postępowaniach upadłościowych. Z powodzeniem nadzorował restrukturyzację dużych spółek kapitałowych, jak i działalności jednoosobowych.

Biegły z zakresu wyceny przedsiębiorstw i ekonomista. W swojej praktyce współpracuje z sądami restrukturyzacyjnymi oraz upadłościowymi. Reprezentuje również wierzycieli i dłużników w postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych.

Od lat specjalizuje się w zagadnieniach dotyczących niewypłacalności podmiotów gospodarczych oraz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. W swej praktyce dużą wagę przywiązuje do pogodzenia interesów dłużników oraz wierzycieli, co ma prowadzić do ograniczenia liczby ogłaszanych upadłości.